Het is weer de tijd van goede voornemens en dus ook van allerlei goed bedoelde adviezen van zogenaamde levenscoaches. Met name de populaire succesliteratuur weet precies hoe je het moet aanpakken. Het komt er volgens deze goeroes vooral op neer 'hoe je de zaak aan jezelf verkoopt!' Wauw wat een baanbrekend inzicht! Of het werkt? In dit artikel reken ik af met enkele bekende broodje aapverhalen.

Moeten is funest

Een evergreen onder de succescoaches is dat je niet tegen jezelf mag zeggen 'ik moet dit doen'. Want daar zou je hoofd tegen in opstand komen. Je kunt zo'n theorietje van de koude grond natuurlijk prachtig larderen met tot de verbeelding sprekende voorbeelden:

Je partner zegt: 'je moet het vuilnis buiten zetten!' Kom je daartegen in opstand? Of doe je het gewoon? Ik kies voor de laatste optie en kom er niet eens tegen in opstand.

Het leven zit vol met dingen die wij 'moeten' en gewoon doen zonder er iets van te vinden. Uiteraard zijn er ook zaken die 'moeten' en die je niet zo leuk vindt. Die wellicht weerstand oproepen, maar die je toch, zij het met tegenzin, gewoon doet. Soms zelfs wanneer het tegen je eigen principes ingaat.

In plaats van het woord 'moeten' zou je het woord 'mogen' moeten (gut wat zeg ik nou weer?) gebruiken. Dus in plaats van

'Ik moet stoppen met roken' schijn je te horen zeggen 'ik mag stoppen met roken' of vééééél beter 'vanaf nu adem ik alleen nog maar gezonde lucht in!'

Wauw wat een eyeopener! Zou dit écht het verschil maken in situaties waarin je brein schreeuwt om nicotine? Of 'iets moeten' weerstand oproept hangt voor een belangrijk deel samen met je overtuigingen en de situatie waarin je verkeert. Ik vind (overtuiging) drugs slecht. Wanneer iemand dus predikt 'je moet geen drugs gebruiken!' Dan knik ik instemmend, niks weerstand. Maar iemand die het een spannend idee vindt en wel een experimentje wil wagen, komt er (misschien) tegen in opstand.

Het woord 'niet' is taboe

Er is een hele mythe ontstaan rond het woord 'niet'. Ons brein zou er moeite mee hebben. Het woord 'niet' (sorry) zouden wij niet herkennen. Ook dit verpakken de dames en heren levenscoaches weer in keurige en overtuigende voorbeelden:

Je programmeert je navigatiesysteem van je auto toch met het adres waar je naar toe wenst te gaan en niet (oeps) met 'ik wil niet naar een andere bestemming'.

Jeetje wat een lariekoek. Wij herkennen allemaal het woord 'niet'. Het is ons met de paplepel ingegoten. Ons brein weet dondersgoed wat het woord 'niet' betekent en handelt er over het algemeen ook naar zodra wij ons bewust zijn van de mogelijke consequenties.

Wij weten nog veel beter welke sancties er zijn als wij het gebod 'je mag dit niet doen' overtreden. 'Niet' en 'niet mogen' horen bij het leven. Denk aan de bekende tien geboden. De meeste mensen ervaren ze als vanzelfsprekend en gehoorzamen zonder tegensputteren. Sterker: ze vinden dat je er naar moet luisteren. Anders wordt het een puinzooi.

Overdreven waarde hechten aan doelen stellen

De toverwoorden zijn dus 'mogen' en 'positieve bewoordingen'. Als wij onze doelstellingen op die manier formuleren zou volgens de succesgoeroes alles moeiteloos lukken. Je kunt het ook anders stellen:

  • Als iets moeiteloos lukt, is het dan wel interessant om het doel na te streven?
  • Of: waarom is het dan nog niet gelukt?

Zit het écht alleen maar in de manier van formuleren of zijn er andere hindernissen? Denk in dit verband aan de bekende 'zeven doodzonden': hebzucht, afgunst, trots, luiheid, woede, lust en vraatzucht. Ons brein is als het ware geprogrammeerd om er aan toe te geven. Het boek 'Passies van het brein' geeft hierover boeiende inzichten.

Het probleem van doelen realiseren is juist dat het vaak wel moeite kost en wij daarom afhaken. Maar nee, zo beweert de succesgoeroe:

'Je hebt toch een besluit genomen? Het staat in graniet gebeiteld. Een besluit is iets waar jij je aan houdt, nietwaar?'

Inderdaad, lang niet altijd waar. Er zijn talloze besluiten waar wij ons niet aan houden - vaak vanwege prima redenen, bijvoorbeeld (inderdaad een heel goedkoop voorbeeld, maar mag ik ook eventjes?):

Je zit in de auto en bent doodop op na een dag hard werken. Je besluit dat je vanavond niets meer uitvoert en lui voor de buis gaat hangen. Helaas gaat het allemaal net iets anders dan jij had besloten. Je komt thuis en je partner zegt: 'de aansluiting van de wasmachine lekt, wil jij die even repareren, want ik moet (daar is ie weer) de kleren van de kinderen wassen.' Zeg je dan: 'bekijk het maar?' Of: 'schat, er moet helemaal niks!' Of houd je rekening met je omgeving?

Mens of machine?

De coaches vergelijken besluiten nemen en doelen stellen vaak met een navigatiesysteem van je auto (of een zelfsturende raket). Dergelijke systemen hebben er geen enkele moeite mee om je tot vervelens toe te blijven wijzen op je einddoel, ook al wijk jij er honderd keer van af. En die zelfsturende (=geprogrammeerde) raket? Die boort zichzelf zonder enige emotie of gevoel in een bunker en blaast zichzelf op.

Het verschil? Tja... moet ik dat nog zeggen? Het is een machine en jij bent een mens. De vergelijking gaat mank. Tussenbalans: doelen zijn uiteraard nuttig, maar soms bijzonder lastig om te verwezenlijken. En soms is het beter besluiten niet (volledig) uit te voeren of terug te draaien.

Je leeft niet (oeps) in een vacuüm. Juist daarom móet je soms dingen. En juist daarom móet je soms afwijken van de door jou tot op de millimeter uitgestippelde weg naar succes. En juist daarom móet je rekening houden met de wereld om je heen.

De vraag blijft natuurlijk wat dan wel?

Soms lijkt ons brein op een louche autoverkoper. Het maakt ons wijs dat wij iets willen en verkoopt optimistisch alle voordelen van het nieuwe gedrag. Als je die louche verkoper zijn gang laat gaan, lijkt het aftandse barrel op een gloednieuwe bolide. Wij poetsen alle roestplekjes optimistisch weg met een beetje autowas. Idem dito met onze voornemens, die bekijken wij door een roze bril.

Maar er komt een moment dat wij zelf of iemand anders de roze bril van onze neus wipt en de nadelen onherroepelijk aan de oppervlakte komen. En daar gaat het dus mis. Elk voordeel heb z'n nadeel (of draai ik de zaak nu weer om?).

Advies

Dan maar helemaal niets doen? Dat zeg ik niet. Bedenk dat het vasthouden aan goede voornemens vooral een kwestie van veerkracht is en een gezond portie realisme. Enkele tips:

  1. Ga voor jezelf eerst na of wat je jezelf voorneemt ook werkelijk het gene is dat je wilt. Ik bedoel écht wilt. Komt het overeen met je drijfveren?
  2. Zet de voor- en nadelen eerst op een rijtje.
  3. Houd rekening met je omgeving en calculeer onverwachte gebeurtenissen van te voren in.
  4. Vermenigvuldig vervolgens de risico's (van falen) met een factor twee (zie het prachtige boek 'Dans met kans').
  5. Kijk daarna hoe realistisch je voornemen is en besluit het te gaan doen of de voorkeur aan iets anders te geven.
  6. Werk aan één ding tegelijk.
  7. Werk in kleine stapjes naar je doel.

Kortom: zet het roze verkoopbrilletje eventjes af.